Dziedziczenie przy rozdzielności majątkowej

Skutki prawne, granice i konsekwencje spadkowe rozdzielności majątkowej

Zgodnie Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, z chwilą zawarcia małżeństwa pomiędzy małżonkami powstaje z mocy ustawy wspólność majątkowa. Obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, w tym w szczególności wynagrodzenie za pracę, dochody z działalności gospodarczej oraz pożytki z majątku osobistego.

Jednocześnie każdy z małżonków zachowuje majątek osobisty, obejmujący m.in. składniki nabyte przed ślubem, przedmioty otrzymane w drodze darowizny czy dziedziczenia.

Rozdzielność majątkowa – istota i funkcja

Istota i funkcja rozdzielności majątkowej sprowadza się do zmiany ustawowego modelu wspólności majątkowej na ustrój oparty na autonomii majątkowej małżonków, przy jednoczesnym zachowaniu więzi osobistej wynikającej z małżeństwa. Rozdzielność nie oznacza rozpadu więzi małżeńskiej, lecz świadome ukształtowanie jej finansowego wymiaru. Rozdzielność majątkowa jest jednym z umownych ustrojów majątkowych, ustanawianym na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Może zostać wprowadzona zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w jego trakcie.

Jej zasadniczą cechą jest pełna autonomia majątkowa małżonków – każdy z nich samodzielnie gromadzi majątek, zarządza nim i ponosi odpowiedzialność za własne zobowiązania. Ma to szczególne znaczenie ochronne w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej, gdzie rozdzielność ogranicza ryzyko majątkowe drugiego małżonka.

Należy przy tym podkreślić, że rozdzielność działa wyłącznie na przyszłość. Nie powoduje automatycznego podziału majątku wspólnego zgromadzonego przed jej ustanowieniem.

Rozdzielności nie należy mylić z podziałem majątku. Majątek wspólny nabyty do momentu podpisania umowy o rozdzielność pozostaje współwłasnością małżonków. Dopiero zawarcie odrębnej umowy o podział majątku wspólnego prowadzi do przypisania konkretnych składników jednemu z małżonków.

Od momentu ustanowienia rozdzielności wszelkie nowe nabytki wchodzą już do majątku osobistego tego małżonka, który ich dokonał, i mogą być przez niego swobodnie zbywane bez zgody współmałżonka.

Rozdzielność z wyrównaniem dorobków

Szczególną odmianą ustroju umownego jest rozdzielność z wyrównaniem dorobków. Model ten łączy niezależność majątkową w trakcie trwania małżeństwa z mechanizmem kompensacyjnym na wypadek jego ustania.

W sytuacji rozwodu lub unieważnienia małżeństwa małżonek, którego dorobek jest niższy, może wystąpić z roszczeniem o jego wyrównanie. Rozwiązanie to bywa stosowane tam, gdzie jeden z małżonków rezygnuje z aktywności zawodowej na rzecz prowadzenia domu lub opieki nad dziećmi.

Powrót do wspólności

Rozdzielność majątkowa nie ma charakteru nieodwracalnego. Małżonkowie mogą w każdym czasie, wspólnie i w formie aktu notarialnego, przywrócić wspólność ustawową.

Należy jednak pamiętać, że składniki majątkowe nabyte w okresie rozdzielności pozostają majątkiem osobistym, chyba że zostaną wyraźnie przeniesione do majątku wspólnego, np. w drodze darowizny. Nie dotyczy to jednak zobowiązań – kredyt zaciągnięty przez jednego małżonka obciąża wyłącznie jego, nawet jeśli przedmiot kredytowany wejdzie później do majątku wspólnego.

Rozdzielność a dziedziczenie

Jednym z najczęstszych błędów interpretacyjnych jest utożsamianie rozdzielności majątkowej z wyłączeniem małżonka od dziedziczenia. Tymczasem rozdzielność nie wpływa na porządek dziedziczenia ustawowego.

W razie śmierci małżonka, przy braku testamentu, współmałżonek dziedziczy na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, najczęściej wspólnie z dziećmi. Nawet w przypadku sporządzenia testamentu wyłączającego małżonka od spadku, przysługuje mu roszczenie o zachowek.

Zmiana zasad dziedziczenia może nastąpić jedynie poprzez:

• testament,
• umowę o zrzeczenie się dziedziczenia,
• prawomocną separację lub rozwód.

Warto wiedzieć…

Rozdzielność majątkowa jest narzędziem elastycznym i użytecznym, jednak jej skutki prawne często bywają błędnie rozumiane. Nie zastępuje ona rozwiązań spadkowych i nie eliminuje więzi prawnych wynikających z małżeństwa. Dlatego każdorazowo powinna być elementem świadomego planowania majątkowego, najlepiej przy wsparciu notariusza lub profesjonalnego pełnomocnika.

Potrzebujesz analizy swojej sytuacji?

Skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką we Wrocławiu, adwokat Agatą Krzyżanowską. Wczesna analiza stanu faktycznego pozwala uniknąć kosztownych i wieloletnich sporów.